Những rủi ro doanh nghiệp cần đối mặt khi bỏ qua kiểm kê KNK 

Kiểm kê Khí nhà kính là quy định bắt buộc tại Việt Nam đối với các cơ sở phát thải lớn theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP,  Nghị định số 119/2025/NĐ-CP và Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg. Để tránh nguy cơ bị phạt hành chính, tắc nghẽn giấy phép đầu tư và đánh mất các đơn hàng xuất khẩu quốc tế, thời điểm nộp báo cáo gần nhất là 31/3/2027 đối với các đơn vị phải nộp báo cáo kiểm kê năm 2025, 2026 và kết quả giảm nhẹ khí nhà kính năm 2026 về cơ quan quản lý tại địa phương. 

1. Tổng quan pháp lý và bối cảnh doanh nghiệp cần biết

Ngày 10/08/2026, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ban hành Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg cập nhật Danh mục các cơ sở phát thải khí nhà kính (KNK) phải thực hiện kiểm kê KNK cấp cơ sở.

• Hiệu lực thi hành: Bắt đầu có hiệu lực từ ngày 25/09/2026 (thay thế hoàn toàn Quyết định 13/2024/QĐ-TTg).
• Đối tượng điều chỉnh: Bao gồm các cơ sở công nghiệp, năng lượng, xây dựng, giao thông, nông nghiệp và xử lý chất thải trên toàn quốc có mức phát thải từ 3.000 tấn CO₂e/năm trở lên (hoặc tiêu thụ năng lượng từ 1.000 TOE/năm).
• Tính chất bắt buộc: Kiểm kê KNK và báo cáo giảm nhẹ là nghĩa vụ tuân thủ pháp lý, không còn là hoạt động khuyến khích hay tự nguyện.

2. Lộ trình và mốc thời gian bắt buộc 

Để đảm bảo tuân thủ lộ trình báo cáo kiểm kê KNK, doanh nghiệp cần lưu ý mốc thời hạn pháp lý quan trọng nhất sắp tới:

Nội dung hồ sơ phải nộp trước 31/03/2027:

1. Báo cáo kiểm kê KNK cấp cơ sở định kỳ cho hai năm liên tiếp: Năm 2025 và Năm 2026.
2. Báo cáo kết quả giảm nhẹ phát thải KNK cấp cơ sở cho Năm 2026.

Cơ quan tiếp nhận: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương (thông qua Sở Nông nghiệp và Môi trường / Sở Công Thương / Sở Xây dựng theo phân cấp quản lý).

3. Rủi ro pháp lý và tổn thất vận hành khi không tuân thủ

Nếu doanh nghiệp có tên trong danh mục cơ sở phát thải phải kiểm kê KNK tại Quyết định 42/2026/QĐ-TTg nhưng chậm trễ hoặc không nộp báo cáo kiểm kê KNK theo quy định của pháp luật Việt Nam, Ban Lãnh đạo sẽ phải đối mặt với các rủi ro hệ trọng:

3.1. Chế tài xử phạt vi phạm hành chính trực tiếp

Căn cứ Nghị định số 45/2022/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường:

• Căn cứ theo Điều 45 Nghị định số 45/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, tổ chức/doanh nghiệp thuộc danh mục bắt buộc kiểm kê khí nhà kính nếu không thực hiện kiểm kê, không nộp báo cáo hoặc nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính và kế hoạch giảm nhẹ phát thải không đúng thời hạn quy định sẽ bị áp dụng mức phạt tiền từ 30.000.000 VNĐ đến 50.000.000 VNĐ, đồng thời bị buộc thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định của pháp luật.
• Buộc áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc phải lập và nộp bổ sung báo cáo kiểm kê KNK theo thời hạn ấn định của cơ quan thanh tra.

3.2. Nguy cơ đình chỉ, tắc nghẽn thủ tục cấp phép môi trường và đầu tư

Việc không thực hiện đúng nghĩa vụ kiểm kê và báo cáo giảm nhẹ phát thải khí nhà kính (KNK) không phải là căn cứ tự động để cơ quan quản lý từ chối cấp Giấy phép môi trường, phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM hay chấp thuận mở rộng dự án đầu tư. Tuy nhiên, nếu hành vi vi phạm đã bị thanh tra hoặc xử phạt vi phạm hành chính, lịch sử vi phạm này bắt buộc phải thể hiện trong hồ sơ môi trường của cơ sở, dẫn đến phát sinh yêu cầu giải trình, bổ sung hồ sơ và thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả, từ đó có thể kéo dài đáng kể tiến độ thẩm định của dự án. Bên cạnh đó, doanh nghiệp có vi phạm chưa khắc phục triệt để sẽ thuộc diện bị tăng cường theo dõi, giám sát. Cơ quan có thẩm quyền có thể tiến hành kiểm tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu vi phạm theo đúng trình tự pháp luật quy định. Trong các trường hợp vi phạm nghiêm trọng và đáp ứng điều kiện luật định, thông tin vi phạm của doanh nghiệp có thể bị công khai trên cổng thông tin quản lý môi trường hoặc bị yêu cầu tạm ngừng hoạt động công đoạn vi phạm để khắc phục.

3.3. Mất phân bổ Hạn ngạch phát thải Carbon

Khi thị trường hạn ngạch phát thải tại Việt Nam chính thức phân bổ hạn ngạch, doanh nghiệp không có dữ liệu kiểm kê được thẩm định sẽ không được cấp hạn ngạch phát thải miễn phí, hoặc bị áp trần hạn ngạch ở mức thấp nhất, dẫn đến chi phí phải mua thêm hạn ngạch là cực kỳ đắt đỏ.

3.4. Rủi ro về tín dụng xanh và mất hợp đồng cung ứng

• Rủi ro tiếp cận vốn: Các tổ chức tín dụng và ngân hàng thương mại hiện nay bắt buộc áp dụng tiêu chí ESG; doanh nghiệp không tuân thủ quy định môi trường nội địa sẽ bị từ chối phê duyệt vốn vay ưu đãi hoặc bị tăng lãi suất rủi ro.
• Mất đối tác xuất khẩu: Khách hàng nước ngoài (EU, Mỹ, Nhật Bản) kiểm tra định kỳ tính tuân thủ luật pháp nước sở tại (Local compliance). Việc bị xử phạt hành chính vì KNK có thể kích hoạt điều khoản đơn phương chấm dứt hợp đồng gia công/cung ứng.

4. Chi phí dự kiến khi thực hiện kiểm kê KNK cấp cơ sở

Ngân sách triển khai một kỳ kiểm kê KNK và xây dựng báo cáo giảm nhẹ phụ thuộc vào quy mô phát thải và sự phức tạp của dây chuyền công nghệ:

5. Giá trị chiến lược khi thực hiện kiểm ke KNK sớm

Chủ động triển khai kiểm kê KNK từ sớm (ngay trong năm 2026) không chỉ để đối phó với thanh tra pháp lý, mà mang lại 4 lợi ích chiến lược cho doanh nghiệp:

1. Chuẩn hóa cơ sở dữ liệu năng lượng & Cắt giảm lãng phí: Giúp Ban Giám đốc nhìn rõ bức tranh tiêu thụ điện, than, dầu, gas và phát hiện tức thì các điểm rò rỉ nhiệt/lạnh, từ đó cắt giảm 10 – 20% chi phí hóa đơn năng lượng hàng tháng.
2. Đáp ứng yêu cầu xuất khẩu & CBAM: Sở hữu sẵn báo cáo kiểm kê KNK theo chuẩn quốc tế (ISO 14064-1 / GHG Protocol) giúp doanh nghiệp đáp ứng ngay lập tức yêu cầu của các thị trường khắt khe (EU CBAM, Hoa Kỳ, Nhật Bản), vượt lên trên các đối thủ cạnh tranh chưa thực hiện.
3. Mở khóa nguồn Vốn Xanh: Doanh nghiệp có hồ sơ phát thải minh bạch dễ dàng tiếp cận các gói tín dụng xanh, trái phiếu xanh với lãi suất ưu đãi từ các ngân hàng trong nước và quỹ đầu tư quốc tế (IFC, ADB).
4. Xây dựng Báo cáo ESG & Thương hiệu Doanh nghiệp Bền vững: Cung cấp số liệu chính xác cho phần Báo cáo Môi trường (Environmental) trong Báo cáo Phát triển Bền vững (ESG Report), gia tăng điểm tín nhiệm khi đấu thầu các dự án lớn.

6. Khuyến nghị hành động cho doanh nghiệp

Để đảm bảo kịp tiến độ nộp báo cáo trước 31/03/2027, Ban Lãnh đạo cần chỉ đạo triển khai ngay theo lộ trình 3 bước:

• Bước 1 (Tháng 8 – 9/2026): Ra quyết định thành lập Tổ công tác Kiểm kê KNK nội bộ (phân công rõ trách nhiệm phòng Cơ điện, EHS, Kế toán).
• Bước 2 (Tháng 10 – 12/2026): Lựa chọn và ký hợp đồng với Đơn vị Tư vấn chuyên môn uy tín để khảo sát ranh giới phát thải và hướng dẫn thu thập dữ liệu thô cho cả 2 năm (2025 và 2026).
• Bước 3 (Tháng 1 – 2/2027): Hoàn thiện tính toán phát thải, chốt số liệu Báo cáo Kiểm kê KNK 2025-2026 và Báo cáo Giảm nhẹ 2026 để trình nộp cơ quan chức năng đúng hạn.

Kiểm kê khí nhà kính không chỉ là rào cản pháp lý bắt buộc phải vượt qua, mà còn giúp doanh nghiệp trụ vững trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Doanh nghiệp của bạn đang xây dựng lộ trình kiểm kê KNK,  Liên hệ ngay với IOSIN để được tư vấn và xây dựng lộ trình thực hiện kiểm kê KNK phù hợp với doanh nghiệp của bạn.